31 sierpnia 2026 roku kończy się druga kadencja Iwony Woźniak na stanowisku dyrektorki Teatru Zagłębia w Sosnowcu. Swoją pracę na stanowisku zastępcy dyrektora ds. artystycznych kończy również Jacek Jabrzyk. Przez osiem lat odpowiadali za dwa różne, ale uzupełniające się obszary funkcjonowania teatru.
Iwona Woźniak nadzorowała i kierowała instytucją, odpowiadała za jej zarządzanie, rozwój organizacyjny i finansowy, pozyskiwanie środków zewnętrznych, działania społeczne i edukacyjne oraz przygotowanie teatru do największej inwestycji w jego historii. Jacek Jabrzyk odpowiadał za program i kierunek artystyczny: repertuar, dobór twórców i budowanie pozycji Teatru Zagłębia na teatralnej mapie Polski.
Teatry nie zmieniają się z dnia na dzień. Nie zmienia ich jedna premiera, pojedyncza nagroda ani sukces frekwencyjny. Prawdziwa zmiana dokonuje się wtedy, gdy zmienia się sposób myślenia o roli instytucji, o tym, komu służy, jakie bierze na siebie zobowiązania i jak odpowiada na wyzwania współczesnego świata. Taką drogę przeszedł Teatr Zagłębia w latach 2018–2026.
Ostatnie osiem lat przypadło na okres wyjątkowo wymagający dla całego sektora kultury. Teatr musiał zmierzyć się z pandemią COVID-19, zmieniającymi się oczekiwaniami publiczności i rosnącymi kosztami działalności. Mimo tych wyzwań nie ograniczył aktywności. Rozwijał repertuar, odbudowywał relacje z widzami, realizował projekty edukacyjne i społeczne, zdobywał środki zewnętrzne i przygotowywał się do największego przedsięwzięcia infrastrukturalnego od momentu powstania instytucji. W tych latach Teatr Zagłębia wypracował rozpoznawalny profil łączący wysoką jakość artystyczną, współpracę z uznanymi twórcami, zainteresowanie historią i tożsamością regionu oraz podejmowanie tematów ważnych społecznie.
Jednym z najbardziej wymiernych efektów ostatnich lat jest odbudowa frekwencji po pandemii. W sezonie pandemicznym 2020/2021 teatr odwiedziło zaledwie 6 489 widzów. W kolejnych latach publiczność wróciła – średnia frekwencja wzrosła z około 68 proc. do blisko 90 proc. Sezon 2024/2025 zakończył się wynikiem ponad 45 tys. widzów i 228 spektakli, a w sezonie 2025/2026 teatr zgromadził około 43 tys. widzów podczas 204 przedstawień. Szczególne znaczenie ma struktura tej publiczności – niemal połowę stanowili najmłodsi widzowie i młodzież. Budowanie publiczności przyszłości było jednym z ważnych kierunków rozwoju instytucji. Teatr konsekwentnie rozwijał pedagogikę teatru, traktując ją nie jako dodatek do repertuaru, ale jeden z elementów swojej misji. Powstały klasy partnerskie, rozwijano Laboratorium Pedagogiki Teatru, realizowano Teatr Niezbędny, warsztaty dla nauczycieli, animatorów i pedagogów oraz autorskie programy dla dzieci i młodzieży.
Za kierunek artystyczny Teatru Zagłębia odpowiadał Jacek Jabrzyk. W latach 2018–2026 konsekwentnie budowano repertuar oparty na współczesnym języku teatralnym, nowych interpretacjach klasyki oraz autorskich projektach odnoszących się do historii, pamięci i tożsamości regionu. Do współpracy zapraszano twórców reprezentujących różne estetyki i pokolenia polskiego teatru. W Sosnowcu realizowali spektakle m.in. Maja Kleczewska, Katarzyna Szyngiera, Jędrzej Piaskowski, Cezary Tomaszewski czy Artur Barciś.
Charakterystycznym elementem programu było silne zakorzenienie w Zagłębiu Dąbrowskim. Powstawały przedstawienia takie jak „Historia Sosnowca”, „Środula. Krajobraz Mausa” czy „Ziemia obiecana”, pokazujące, że teatr regionalny może opowiadać o lokalnej historii, a jednocześnie zabierać głos w sprawach uniwersalnych. Równolegle rozwijano repertuar dla dzieci, młodzieży i całych rodzin. „Brzydkie kaczątko”, „Literówka”, „niezgoda.jpg”, „Sienkiewicz do domu” oraz projekty pedagogiki teatru były traktowane jako pełnoprawna część programu artystycznego i inwestycja w przyszłą publiczność. Spektakle Teatru Zagłębia były prezentowane na najważniejszych festiwalach teatralnych w Polsce oraz za granicą, m.in. na Boskiej Komedii, Festiwalu Dwa Teatry, Międzynarodowym Festiwalu Sztuk Przyjemnych i Nieprzyjemnych czy Biennale Sztuki dla Dziecka. Szczególnym wydarzeniem było zaproszenie spektaklu „Czuję do ciebie miętę” do Berlina w 2023 roku. Międzynarodowa obecność produkcji Teatru Zagłębia pokazywała, że teatr tworzony w Sosnowcu może być częścią znacznie szerszej rozmowy o współczesnym teatrze
Równolegle z rozwojem programu artystycznego zmieniał się sposób funkcjonowania całej instytucji. Jednym z kierunków konsekwentnie rozwijanych podczas kadencji Iwony Woźniak było przekonanie, że publiczny teatr ma również zobowiązania wobec społeczności, w której działa. Powstawały projekty adresowane do dzieci, młodzieży, seniorów, nauczycieli, osób z niepełnosprawnościami i różnych grup mieszkańców. Realizowano lekcje teatralne, warsztaty rodzinne, spotkania z twórcami, spacery teatralne, działania performatywne i przedsięwzięcia łączące kulturę z edukacją oraz historią regionu. Przykładem takiego myślenia jest projekt „Głos Kobiety. Teatr, Terapia, Transformacja”, zaprojektowany jako model pracy łączący działania artystyczne, wsparcie terapeutyczne i stopniowe włączanie uczestniczek w proces twórczy.
Po wybuchu wojny w Ukrainie teatr zaangażował się również w działania skierowane do społeczności ukraińskiej. Powstały m.in. akcja „Teatr za Ukrainą”, spektakl „Czuję do ciebie miętę”, monodram „Ona wojna” oraz wystawa „Liberty of music”. „Wierzę w sprawczą moc teatru. W to, że teatr nie tylko opowiada o świecie, ale może go współtworzyć, budując relacje, wrażliwość i odpowiedzialność. Uważam, że teatr jest dziś nie tylko miejscem, w którym odbywają się spektakle. To miejsce spotkania, dialogu, kreacji i swobody twórczej” – mówi Iwona Woźniak.
W czasie dwóch kadencji Iwony Woźniak dostępność przestała być w Teatrze Zagłębia pojedynczym projektem, a stała się stałym elementem funkcjonowania instytucji. Program „Scena dostępna” umożliwił udział w spektaklach osobom z różnymi potrzebami poprzez audiodeskrypcję, napisy, tłumaczenie na Polski Język Migowy oraz dotykowe poznawanie scenografii. Powstał również Przedprzewodnik Teatru Zagłębia, pomagający osobom odwiedzającym teatr po raz pierwszy przygotować się do wizyty. Zmianom infrastrukturalnym towarzyszyło podnoszenie kompetencji zespołu. Pracownicy uczestniczyli m.in. w szkoleniach z audiodeskrypcji, prostego języka, savoir-vivre’u wobec osób z niepełnosprawnościami oraz tworzenia dostępnych dokumentów cyfrowych.
Ważnym obszarem zarządzania instytucją było pozyskiwanie finansowania zewnętrznego. Teatr Zagłębia regularnie zdobywał środki z programów Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, funduszy europejskich, Krajowego Planu Odbudowy oraz od partnerów biznesowych. Pozyskane fundusze pozwalały realizować premiery, projekty edukacyjne i społeczne, rozwijać zaplecze techniczne i dostępność oraz przygotować instytucję do funkcjonowania podczas przebudowy. Do najważniejszych osiągnięć należy pozyskanie ponad 59 mln zł dofinansowania z programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 na kompleksową rozbudowę i modernizację Teatru Zagłębia. Teatr zdobył również m.in. ponad 2 mln zł na modernizację zaplecza technicznego oraz 810 tys. zł na trzyletni program „Teatr Za(głębia)gości”, zapewniający ciągłość działalności artystycznej podczas przebudowy siedziby. Równolegle rozwijano współpracę z biznesem i programy partnerskie. Teatr został członkiem Zagłębiowskiej Izby Gospodarczej oraz Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach, a Iwona Woźniak została wiceprezeską sosnowieckiego oddziału RIG.
Jednym z najważniejszych wyzwań kończącej się kadencji było przygotowanie Teatru Zagłębia do kompleksowej rozbudowy i modernizacji siedziby. Pozyskanie ponad 59 mln zł dofinansowania oraz wsparcie Miasta Sosnowca pozwoliły rozpocząć przedsięwzięcie obejmujące m.in. nową scenę, nowoczesne zaplecze techniczne oraz przestrzenie przeznaczone do działalności edukacyjnej i społecznej. Równolegle przygotowano teatr do kilkuletniego funkcjonowania poza historyczną siedzibą. Program „Teatr Za(głębia)gości” ma pozwolić zachować ciągłość repertuaru i obecność instytucji w mieście podczas trwania przebudowy. Inwestycja jest jednym z elementów dorobku kończącej się kadencji, ale jej znaczenie wykracza poza nią – nowa infrastruktura ma służyć kolejnym pokoleniom pracowników, artystów i publiczności Teatru Zagłębia.
W ostatnich latach rozpoczęto również systematyczną digitalizację dorobku instytucji. Fotografie, afisze, programy i inne materiały dokumentujące historię Teatru Zagłębia są opracowywane i udostępniane w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej. Symbolicznym zwieńczeniem tego okresu będzie wydanie monografii przygotowywanej z okazji 130-lecia teatru. Publikacja powstaje dzięki dofinansowaniu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i ma być nie tylko zapisem historii jednej z najstarszych scen teatralnych w Polsce, ale także dokumentacją jej współczesnej przemiany.
fot. Astahow Studio
