700 widzów na spektaklach, dziesiątki uczestników debat i projekcji archiwalnych, pełne sale podczas spotkań z twórcami, a na finał – wspólna potańcówka pod gołym niebem. Pierwsza edycja ZA//GŁĘBIA – Teatralnego Festiwalu Lokalnych Opowieści już za nami.
Przez dziesięć czerwcowych dni Sosnowiec stał się miejscem spotkania ludzi, wspomnień i opowieści. Od 12 do 21 czerwca Teatr Zagłębia zaprosił mieszkańców do udziału w pierwszej edycji ZA//GŁĘBIA – Teatralnego Festiwalu Lokalnych Opowieści. Wydarzenie od początku miało ambicję wyjścia poza tradycyjną formułę przeglądu teatralnego. Stało się przestrzenią wspólnego przeżywania historii, rozmowy o tożsamości i refleksji nad przemianami społecznymi zachodzącymi w regionie.
Bilans festiwalu pokazuje skalę zainteresowania. W ciągu dziesięciu dni mieszkańcy mogli skorzystać z ponad 700 bezpłatnych miejsc na spektaklach, uczestniczyć w debatach, projekcjach archiwalnych przedstawień, spotkaniach z twórcami oraz wydarzeniach muzycznych. „Szczególnym sukcesem okazały się rozmowy po spektaklach, które wielokrotnie trwały znacznie dłużej niż planowano. Widzowie nie chcieli wychodzić. Zostawali, dyskutowali, dzielili się własnymi historiami i doświadczeniami” – mówi Iwona Woźniak dyrektorka Teatru Zagłębia i pomysłodawczyni festiwalu.
Program festiwalu został zbudowany wokół idei lokalności. Organizatorzy zaprosili publiczność do spojrzenia na historię regionu przez pryzmat indywidualnych losów, pamięci społecznej oraz doświadczeń wspólnotowych. W programie znalazły się zarówno produkcje Teatru Zagłębia, jak i spektakle uznanych scen z całej Polski. Widzowie mogli zobaczyć między innymi „Historię Sosnowca”, „Ziemię obiecaną”, „Helenę”, „Szpilmanów”, a także przedstawienia gościnne: „Ocalone”, „Helenę”, „Bieżeńców 1915” i „Wspólny pokój”. Każdy z tych spektakli opowiadał o innym fragmencie polskiego doświadczenia. Łączyło je jednak jedno – skupienie na człowieku, jego pamięci, tożsamości i relacji z miejscem, z którego pochodzi.
Istotnym elementem programu były również debaty poświęcone roli teatru jako społecznego archiwum oraz rozmowy o literaturze pogranicza. Dużym zainteresowaniem cieszyły się także projekcje legendarnych spektakli Teatru Zagłębia – „Korzeńca” i „Konia, kobiety i kanarka”, które przypomniały ważne momenty w historii sosnowieckiej sceny.
Jednym z najważniejszych odkryć festiwalu okazała się ogromna potrzeba spotkania i rozmowy. Organizatorzy podkreślają, że zainteresowanie debatami oraz spotkaniami z twórcami przerosło oczekiwania. Widzowie chętnie zabierali głos, opowiadali o własnych doświadczeniach, dzielili się wspomnieniami i refleksjami dotyczącymi historii miasta oraz regionu. Szczególnie poruszające były rozmowy po spektaklu „Helena”, kiedy uczestnicy jeszcze długo po zakończeniu oficjalnego spotkania pozostawali na widowni, rozmawiając z twórcami o pamięci, rodzinnych historiach i współczesnych wyzwaniach.
„Od początku zależało nam na tym, aby stworzyć wydarzenie, które będzie czymś więcej niż festiwalem teatralnym. Chcieliśmy zaprosić mieszkańców do wspólnego przeżywania historii, rozmowy o miejscu, w którym żyjemy i budowania relacji poprzez kulturę. Reakcje publiczności pokazały, że taka potrzeba jest ogromna. To dla nas najlepszy sygnał, że warto rozwijać tę ideę w kolejnych latach” – podsumowuje Iwona Woźniak.
Kurator festiwalu Przemysław Gulda podkreśla, że tworząc program skupił się na pokazaniu różnorodności lokalnych opowieści. „Kiedy dostałem propozycję współpracy przy układaniu programu festiwalu, od pierwszej chwili czułem, że impreza poświęcona teatralnym opowieściom lokalnym jest bardzo potrzebna. Lokalne społeczności są mocno zainteresowane narracjami o sobie, swoich problemach, swojej historii i swoich niezabliźnionych ranach. A teatr od dawna potrafi takie historie opowiadać w sposób wyjątkowy” – mówi Przemysław Gulda. Jak podkreśla szczególnie ważne było zestawienie historii pochodzących z różnych części kraju. „Wydawało mi się, że warto – zwłaszcza w miejscu o tak skomplikowanej i nieopowiedzianej tożsamości jak Sosnowiec – pokazać historie z różnych stron Polski i stworzyć forum, na którym mogłyby się spotkać opowieści snute różnymi językami. Jednym z najpiękniejszych momentów festiwalu był ten, kiedy podczas spektaklu „Bieżeńcy. 1915” ze sceny zabrzmiał zgodny chór kilku słowiańskich języków i dialektów równolegle funkcjonujących w Polsce” – dodaje.
Kulminacją festiwalu był finałowy weekend, który pokazał, że teatr może skutecznie przekraczać granice instytucji kultury i stawać się częścią miejskiej przestrzeni. Spektakl „Wspólny pokój”, a następnie potańcówka z Warszawską Orkiestrą Sentymentalną i Kapelą Fedaków zgromadziły mieszkańców różnych pokoleń. Dziedziniec Banku Sztuki zamienił się w miejsce wspólnego świętowania, rozmów i tańca. To właśnie ten finał najlepiej pokazał ideę przyświecającą całemu wydarzeniu – kulturę jako narzędzie budowania wspólnoty.
Festiwal przyniósł również wiele nieformalnych i nieoczywistych spotkań. Jednym z najbardziej zapamiętanych gości był podróżnik i edukator Dariusz Brzeski, który przyjechał wraz ze swoimi zwierzęcymi towarzyszami – gęsią Sunny, kaczorem Wirkiem oraz psem Kundelinim. Odwiedzający mogli nie tylko poznać niezwykłą ekipę, ale także wysłuchać opowieści o prowadzonych w całej Polsce działaniach edukacyjnych. Takie wydarzenia doskonale wpisały się w charakter festiwalu, którego istotą było spotkanie ludzi, historii i doświadczeń.
Pierwsza edycja ZA//GŁĘBIA pokazała, że lokalne historie posiadają ogromną siłę społeczną. Potrafią integrować mieszkańców, wzmacniać poczucie wspólnoty i stawać się punktem wyjścia do rozmowy o przyszłości miasta oraz regionu. Dla Teatru Zagłębia festiwal stał się również ważnym elementem działań związanych ze sprawiedliwą transformacją regionu. Pokazał, że kultura może pełnić aktywną rolę w procesach społecznych, budując przestrzeń dialogu, wzajemnego słuchania i lepszego rozumienia lokalnej tożsamości. „Sądząc po frekwencji, zaangażowaniu publiczności i atmosferze towarzyszącej wydarzeniom, ZA//GŁĘBIE ma szansę stać się jednym z najważniejszych punktów na kulturalnej mapie regionu” – ocenia dyrektorka Teatru Zagłębia.
Projekt został współfinansowany ze środków programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027 (Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji) w ramach działania FESL.10.24 „Włączenie społeczne – wzmocnienie procesu sprawiedliwej transformacji”.
fot.J.Astaszow
